ورود ثبت نام
ورود ثبت نام

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

آنچه که باید درباره داروی اوپدیوو بدانید ...

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

داروی ایمونوتراپی اوپدیوو(نیوولوماب)در حال حاضر برای چندین سرطان متاستاتیک (مانند سرطان ریه ، ملانوم و موارد دیگر) تأیید شده است و منجر به پاسخ هایی شده است که قبلاً در مورد این سرطان های پیشرفته مشاهده نشده بود. این دارو با کمک به سیستم ایمنی بدن به از بین بردن سلول های سرطانی کمک می کند. برخلاف شیمی درمانی، اوپدیوو مشخصا سلول های سرطانی را هدف قرار گرفته و عوارض جانبی غالبا کمتری نسبت به داروهای شیمی درمانی مرسوم دارد. عوارض جانبی شایع آن عبارتند از عارضه های پوستی ، ناهنجاری های الکترولیتی و التهاب در چند عضو مختلف. در ادامه به مکانیسم عمل اووپدیوو، زمان و نحوه استفاده از آن، عوارض جانبی احتمالی و اینکه چه کسانی بهترین پاسخ را به این دارو ها می دهند، پرداخته می شود.

اوپدیوو(نیوولوماب) چیست؟

اووپدیوو نوعی داروی ایمنی درمانی است که اولین داروی تایید شده در این شاخه برای درمان سرطان ریه (در سال 2015)  می باشد و در حال حاضر نیز استفاده از آن در درمان چندین نوع سرطان مجوز گرفته است. ایمنی درمانی درمان نسبتا جدیدی برای سرطان است که از سیستم ایمنی یا اصول پاسخ سیستم ایمنی برای مبارزه با سرطان بهره می برد.

انواع و دسته بندی های مختلف بسیاری برای ایمنی درمانی وجود دارد. اوپدیوو به عنوان یک مهارکننده وارسی ایمنی شناخته می شود.

در چند سال اخیر اضافه کردن اوپدیوو به روش های درمان سرطان با هیجان فراوانی همراه بوده است. پاسخ هایی که برخی از بیماران به این دارو نشان داده اند حتی در دهه اخیر هم تقریبا بی سابقه بوده است. متاسفانه اوپدیوو در درمان برخی بیماران موثر نمی باشد ولی اگر در فردی اثر گذار باشد باعث ایجاد پاسخ پایدار خواهد شد. این دارو عوارض جانبی شایعی دارد ولی بطور کلی عوارض آن نسبت به بسیاری از داروهای شیمی درمانی خفیف تر می باشد.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

آیا اوپدیوو نوعی داروی شیمی درمانی است؟

رابطه بین شیمی درمانی و ایمنی درمانی برای بسیاری از مردم گیج کننده است. آیا ایمنی درمانی و بویژه نیوولوماب نوعی شیمی درمانی است؟

گاهی به هر نوع دارویی که برای مبارزه با سرطان استفاده می شود، از جمله داروهای ایمنی درمانی، شیمی درمانی گفته می شود. با این حال تفاوت های مهمی بین این دو وجود دارد. واژه شیمی درمانی معمولا به استفاده از داروهایی اتلاق می شود که بر تقسیم سلولی تمام سلولهای با رشد سریع، اثر می گذارند. عوارض جانبی شناخته شده ی ناشی از شیمی درمانی به این دلیل است که این دارو ها علاوه بر مبارزه با سلول های سرطانی، سلول های نرمالی که تقسیم سلولی سریع دارند را نیز تحت تاثیر قرار می دهند. این اثر شیمی درمانی بر روی سلول های سالم باعث ایجاد عوارض جانبی شایع آن از جمله در سلول های مغز استخوان( که به پایین آمدن گلبول های سفید خون و .... منجر می شود)، فولیکول های مو (ریزش مو) و دستگاه گوارش (ایجاد تهوع) می شود.

در مقابل، داروهای ایمنی درمانی طوری طراحی شده اند که سیستم ایمنی بدن را تغییر داده و یا از مواد تولید شده توسط سیستم ایمنی برای مبارزه با سرطان استفاده می کنند و به تمام سلول های بدن حمله نمی کنند. به همین دلیل است که داروهای ایمنی درمانی غالبا عوارض جانبی کمتری نسبت به داروهای شیمی درمانی مرسوم دارند.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

مکانیسم عملکرد اوپدیوو چگونه است؟

اوپدیوو نوعی داروی ایمنی درمانی است که به عنوان مهارکننده وارسی ایمنی دسته بندی می شود.

فهم مکانیسم عملکردی مهارکننده های وارسی ایمنی وقتی راحت تر می شود که سیستم ایمنی بدن را یک ماشین و مهارکننده های وارسی را ترمز های آن در نظر بگیریم. سیستم ایمنی بدن ما طوری طراحی شده که به باکتری ها، ویروس ها و حتی سلولهای سرطانی حمله می کند. درواقع سیستم ایمنی از قبل می داند که چگونه با سرطان مبارزه نماید. همانطور که بدن می تواند با باکتری ها و ویروس ها مبارزه کند، در مورد سلول های خارجی همچون سلول های سرطانی نیز توانایی مبارزه دارد.

با این حال سیستم ایمنی دارای بازرسی می باشد و تعادل را حفظ می کند. این بازرسی ها وظیفه کنترل سیستم ایمنی را بر عهده داشته تا کم کاری نکرده و یا واکنش بیش از حد نشان ندهد. سیستم ایمنی که بیش از حد واکنشگر باشد باعث ایجاد بیماری های خودایمنی همچون روماتیسم مفصلی و لوپوس می شود.

ترمز های ماشین سیستم ایمنی پروتئین هایی هستند که به آنها مهارکننده های وارسی ایمنی می گویند. این پروتئین های وارسی با کاهش سرعت پاسخ سیستم ایمنی از واکنش بیش از حد آن جلوگیری می کنند. یکی از این پروتئین ها PD-L1 است که به گیرنده های PD-1 بر روی سلول های T (سلول هایی در سیستم ایمنی که بیشترین فعالیت را در مبارزه با سرطان دارند) متصل شده و سبب سکون آنها می شوند.

سلول های سرطانی عملکرد زیرکانه ای دارند. برخی از آنها راهی برای تولید پروتئین PD-L1 به تعداد زیاد یافته اند . در نتیجه وقتی این پروتئین به گیرنده های PD-1 بر روی سلول های T وصل می شودT سلول های سرطانی فرصت می یابند تا بدون وجود وارسی رشد کنند. به عبارت ساده تر سلول های سرطانی پشت ماسکی پنهان می شوند تا سیستم ایمنی آنها را شناسایی نکرده و به آنها حمله نکند.

اوپدیوو از طریق اتصال به PD-1 و مسدود کردن فعال سازی PD-1 توسط PD-L1 عمل کرده و به عبارتی دیگر ترمز های ماشین سیستم ایمنی را رها کرده تا با سرطان مبارزه کند. به عبارتی دیگر اوپدیوو از طریق برداشتن ماسک سلول های سرطانی باعث می شود که آنها نتوانند از سیستم ایمنی مخفی شوند و در نهایت توسط سیستم ایمنی از بین بروند.

کاربردهای اوپدیوو

اوپدیوو معمولا در مرحله 4 (stage IV) سرطان یعنی سرطان هایی که با جراحی قابل درمان نبوده و اغلب به سایر قسمت های بدن گسترش یافته است (متاستاتیک)، استفاده می شود.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

اوپدیوو چه سرطان هایی را درمان می کند؟

اووپدیوو برای درمان سرطان های زیر مورد تائید است:

 آدنوکارسینومای ریه (نوعی سرطان سلول غیر کوچک ریه) ، کارسینومای سلول سنگفرشی ریه ، ملانومای متاستاتیک، بیماری هوچکین، سرطان سر و گردن، کارسینومای سلول مرکل، کارسینومای سلول کلیوی (سرطان کلیه).

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

همچنین از آن در آزمایش های بالینی سایر سرطان ها نیز استفاده می شود. 

 نحوه مصرف اوپدیوو

اوپدیوو اغلب هر دو هفته یکبار و از طریق تزریق داخل وریدی در طول 1 ساعت به بیمار داده می شود.

استفاده از اپدیوو به تنهایی یا در ترکیب با سایر درمان ها

اوپدیوو را می توان به تنهایی و یا در ترکیب با سایر داروهای ایمنی درمانی، شیمی درمانی  یا رادیوتراپی دریافت کرد. درمان ترکیبی به دلیل مکانیسمی ویژه ، عملکرد خوبی از خود نشان می دهد. شیمی درمانی یا رادیوتراپی باعث تخریب سلول های تومور می شوند. محصولات حاصل از این تخریب توسط سیستم ایمنی شناسایی شده و با آماده سازی سیستم ایمنی باعث عملکرد بهتر داروهای ایمنی درمانی می شوند.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

پاسخ بادوام به چه معناست؟

قبل از صحبت درباره مطالعات انجام شده بر روی نیوولوماب، بهتر است اصطلاحی که در توصیف پاسخ به داروهای ایمنی درمانی مکرراً استفاده می شود، یعنی "پاسخ بادوام"، توضیح داده شود.

پاسخ با دوام به پاسخ مثبت و طولانی یک تومور به یک دارو گفته می شود. زمان مشخصی برای آن وجود ندارد ولی طولانی بودن آن معمولا به معنی حداقل یک سال یا گاهی بسیار بیشتر است.

"پاسخ با دوام" اغلب در تناقض با پاسخ های معمولی که از شیمی درمانی انتظار می رود، می باشد. انجام شیمی درمانی در تومورهای جامد مرحله 4 (stage IV) می تواند موثر باشد اما تقریبا همیشه بعد از یک بازه زمانی نسبتاً کوتاه (چند ماه) ، تومور به شیمی درمانی مقاوم می شود. در درمان های هدفمند، زمان پاسخ معمولا طولانی تر بوده و مقاومت به دارو بسته به نوع دارو، نوع سرطان و بسیاری عوامل دیگر غالبا در بازه زمانی یک سال شکل می گیرد. در برخی از روشهای درمانی هدفمند جدیدتر، این زمان طولانی تر است.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

پاسخ با دوام به معنی درمان سرطان نیست بلکه بیانگر پاسخی درباره زمان اثر گذاری درمان می باشد.

ایمنی درمانی می تواند با اتمام درمان نیز ادامه داشته باشد.

به نظر می رسد که در برخی بیمارانی که اوپدیوو مصرف کرده اند، برخلاف شیمی درمانی و درمان هدفمند- که تنها تا زمانی که شخص دارو را مصرف می کند موثر هستند- این اثر بعد از اتمام درمان ادامه می یابد. برخی بیماران مبتلا به سرطان سلول غیر کوچک ریه حتی بعد از توقف درمان هم پاسخ با دوام داشته اند.

مطالعات و آزمایش های بالینی درباره اوپدیوو چه نظری دارند؟

مطالعات بطور کلی تاثیر مصرف اوپدیوو را بر روی برخی سرطان ها ( نه همه آنها ) بررسی کرده اند، نتایج شام موارد زیر می باشد:

  • سرطان سلول غیر کوچک ریه. مقاله ای مروری در سال 2017 که 9 مطالعه را بررسی نموده است، نشان می دهد که مصرف نیوولوماب و تسنتریک (آتزولیتوماب) و کیترودا (پمبرولیزوماب) در بیماران مبتلا به سرطان سلول غیر کوچک ریه در مرحله 3 و 4، در مقایسه با شیمی درمانی، سبب افزایش نرخ بقای کلی در صورت استفاده در خط دوم درمان (و همچنین خط اول پمبرولیزوماب در تومورهای PDL-1 مثبت) می شود. بعلاوه عوارض جانبی در مهار کننده های وارسی ایمنی نسبت به شیمی درمانی کمتر می باشد. از اوپدیوو می توان در درمان ادنوکارسینومای ریه یا کارسینومای سلول سنگفرشی ریه استفاده نمود. از این دارو فقط در درمان بیمارانی استفاده می شود که دارای جهش های ژنتیکی قابل هدف گیری نبوده و یا به درمان هدفمند پاسخ نداده باشند.
  • ملانومای متاستاتیک. در حال حاضر اوپدیوو اولین درمان پیشنهادی(خط اول درمان) برای ملانومای متاستاتیک می باشد.
  • سرطان متاستاتیک سلول کوچک ریه
  • سرطان مری (غیرقابل درمان با جراحی، پیشرفته، عود کننده یا متاستاتیک)
  • لنفوم هوچکین کلاسیک. در بیماران مبتلا به لنفوم هوچکین کلاسیک که بعد از پیوند سلولهای بنیادی و استفاده از درمان هدفمند بهبود نیافته اند، می توان از اوپدیوو استفاده کرد.
  • سرطان سلول سنگفرشی سرو گردن. (متاستاتیک یا عود کننده)
  • کارسینومای سلول کلیوی. استفاده از اوپدیوو در درمان شایع ترین نوع سرطان کلیه، یعنی کارسینومای پیشرفته سلول کلیوی، هم در خط اول درمان در کنار یرووی(ایپیلیموماب) و هم در خط دوم درمان (بعد از درمان مهارکننده ضد-رگ زایی) تایید شده است.
  • کارسینومای اوروتلیال. در بیماران مبتلا به این نوع سرطان مثانه که با شیمی درمانی بهبود نمی یابند، استفاده از اوپدیوو تایید شده است.
  • کارسینومای سلول مرکل
  • سرطان روده بزرگ(کولورکتال). یک نوع سرطان متاستاتیک روده بزرگ بعد از درمان با سه داروی شیمی درمانی.
  • کارسینومای هپاتوسلولار(سرطان کبد): از اوپدیوو می توان بعد از درمان با نکساوار (سورافنیب) استفاده نمود.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

چه زمانی ایمنی درمانی بهترین نتیجه را می دهد؟

تحقیقات بر روی اوپدیوو و سایر داروهای ایمنی درمانی هنوز در ابتدای راه قرار دارد اما حداقل در مورد سرطان ریه می توان گفت که احتمال پاسخ به این دارو در افرادی که در گذشته سابقه مصرف سیگار دارند نسبت به کسانی که اصلا سیگار نکشیده اند بیشتر است. این موضوع با توجه به مکانیسم عمل این دارو قابل فهم است. تومورهای ریه در افرادی که سیگار کشیده اند دارای "بار جهش ژنتیکی بالاتری" می باشند. به عبارت دیگر سلول های سرطانی دارای تعداد بیشتری از جهش های ژنتیکی یافت شده در سلول های ایجاد شده در فرآیند تبدیل سلول معمولی به سلول سرطانی می باشند. (این موضع به وراثت ربطی نداشته و این جهش های ژنتیکی به افراد یک خانواده انتقال پیدا نمی کند). سلول هایی که جهش ژنتیکی بیشتری دارند از نظر سیستم ایمنی ناهنجارتر بنظر رسیده و در نتیجه سبب افزایش اثربخشی درمانهایی می شود که از سیستم ایمنی یا اصول آن استفاده می کنند.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

تست هایی برای بررسی تاثیرگذاری اوپدیوو

تستهایی که برای پیش بینی پاسخ به اوپدیوو و سایر مهارکننده های وارسی ایمنی انجام می شوند عبارتند از:

  • میزان PD-L1: تستهایی که برای اندازه گیری میزان PD-L1 انجام می شوند در برخی موارد می توانند پاسخ به اوپدیوو را پیش بینی کنند اما این تست محدودیت های زیادی از جمله تصمیم گیری در مورد زمان مصرف دارو دارد. برخی از بیماران که سطح PD-L1 پایینی دارند نیز ممکن است پاسخ بسیار قوی به این دارو نشان دهند.
  • بار جهش ژنتیکی تومور. این تست یک آزمایش نشانگر زیستی (بیومارکر) است که تعداد جهش های ژنتیکی موجود در سلول های سرطانی را بررسی می کند. احتمال پاسخ به دارو در بیمارانی که بار جهش ژنتیکی تومور در آنها بالا است(یعنی بیشتر از 10 جهش ژنتیکی در هر واحد طول DNA (megabase)) بیشتر است. با این حال همچون تست PD-L1 استثناهایی هم در این زمینه وجود دارد و همچنان استفاده از این تست بعنوان روشی برای انتخاب روش درمان زود می باشد.

عوارض جانبی احتمالی

همچون سایر درمان های سرطان، درمان با اوپدیوو نیز دارای عوارض جانبی شایع و احتمالی می باشد.

عوارض جانبی شایع (که در بیشتر از 10 درصد افراد بروز می کند) عبارتند از:

  • عارضه های جلدی(راش پوستی)
  • خارش(پروریتیس)
  • افزایش سطح پتاسیم (هایپرکالمیا) و کاهش سطح سدیم (هیپوناترمیا)
  • ناهنجاری در تست های عملکرد کبد همچون ALT و آلکالین فسفاتاز
  • سرفه
  • تنگی نفس
  • خستگی
  • پایین بودن تعداد گلبول های سفید خون
  • درد عضلات بخصوص در سرطان ریه

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

عوارض جانبی ناخوشایندی که شیوع کمتری داشته ولی جدی می باشند عبارتند از:

  • التهاب. از جمله التهاب روده بزرگ(کولیت)، التهاب شش ها( پنومونیت) ، التهاب کبد (هپاتیت) ، التهاب کلیه ها (نفریت) ، التهاب پانکراس(پانکراتیت) و غیره
  • بیماری های چشم. از جمله خشکی چشمها و یوئیت( تورم لایه میانی چشم)
  • مشکلات غدد درون ریز. شامل غده تیروئید, غدد فوق کلیه, وغده هیپوفیز

هشدارها

بیمارانی که اوپدیوو دریافت می کنند باید برای بررسی علائم التهاب تحت نظر قرار گرفته و در صورت وجود علائم ممکن است نیاز به توقف مصرف دارو داشته باشند. از جمله این علائم می توان به التهاب ریه (پفنومونیت)، التهاب مغز (انسفالیت) ، التهاب کلیه ها (نفریت) و التهاب روده (کولیت) اشاره کرد. همچنین این دارو می تواند باعث بروز دیابت نوع یک شود بنابراین قند خون بیمار هم باید چک شود.

نارسایی غدد فوق کلیوی یا خستگی آدرنال هم می تواند در این بیماران ایجاد شود بنابراین باید مراقب علائم احتمالی آن باشند.

همچنین ممکن است عارضه های پوستی (راش پوستی) شدید مرتبط با ایمنی همچون سندرم استیونس-جانسون نیز در بیماران ایجاد شود. بنابراین در صورت مشاهده هر نوع عارضه های پوستی به پزشک خود اطلاع دهید. 

با این وجود بروز واکنش های شدید که نیازمند قطع دارو باشند شایع نبوده و در کمتر از یک درصد موارد رخ می دهد. درباره سایر عوارض احتمالی و زمان اطلاع با پزشک آنکولوژیست خود صحبت کنید.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان

سخن آخر

اوپدیوو(نیوولوماب) داروی بسیار جدیدی است که در رده ایمنی درمانی قرار دارد. در افرادی که به این داروها پاسخ می دهند، گاهی می توان پاسخ هایی از تومورهای جامد پیشرفته مشاهده کرد که تا چند سال پیش غیر قابل تصور بود. با این حال این نوع داروها در همه بیماران موثر نمی باشد و هنوز هم راه مناسبی برای تشخیص اینکه چه کسی به این نوع درمان بهترین پاسخ را می دهد وجود ندارد.

عوارض جانبی این دارو به ویژه علائمی همچون عارضه های پوستی (راش) ، خارش و نارسایی تیروئید شایع می باشد. همچنین واکنش های ناخوشایند جدی نیز گاهی ممکن است ایجاد شود. با این وجود اوپدیوو بطور کلی بیشتر از داروهای شیمی درمانی مرسوم، قابل تحمل است.

جامعه پزشکی به چند دلیل برای این دارو شوق زیادی نشان می دهند. اوپدیوو در درمان تومورهای جامد بسیار پیشرفته قابل استفاده است. بعلاوه مصرف آن در چند نوع مختلف سرطان می تواند موثر باشد. احتمال اینکه در آینده ای نزدیک کاربردهای جدید این دارو نیز تاییدیه دریافت کنند وجود دارد و در حال حاضر آزمایش های بالینی بسیاری در حال انجام است که هدف از آنها بررسی تاثیر اوپدیوو, هم به تنهایی و هم در ترکیب با سایر درمان ها ، بر روی محدوده گسترده ای سرطان ها می باشد.

داروی اوپدیوو(نیوولوماب) و نقش مثبت آن در درمان سرطان