انسداد مجرای اشکی Blocked Tear Duct

نگاه کلی

در صورت مسدود شدن مجرای اشکی، اشک ها نمی تواند به طور طبیعی تخلیه شود و این امر باعث تحریک یا خیس شدن چشم خواهد شد. این عارضه به دلیل انسداد جزئی یا کامل در سیستم تخلیه اشک رخ می دهد.

انسداد مجرای اشکی، عارضه ای رایج در نوزادان تازه متولد شده است. این بیماری معمولاً بدون هیچ گونه درمانی در سال اول زندگی بصورت خود به خودی، بهبود پیدا خواهد کرد. در بزرگسالان نیز علت انسداد مجرای اشکی، آسیب، عفونت یا به ندرت تومور می باشد.

عارضه انسداد مجرای اشکی، تقریباً همیشه قابل اصلاح است.البته درمان به علت ایجاد انسداد و سن فرد مبتلا نیز بستگی دارد.

علائم

علائم و نشانه های انسداد مجرای اشکی عبارتند از:

  • ریزش بیش از حد اشک
  • قرمز شدن سفیدی چشم
  • عفونت یا التهاب مکرر چشم (چشم صورتی)
  • تورم دردناک در ناحیه نزدیک گوشه داخلی چشم
  • ترشح روی پلک ها
  • ایجاد ترشحات مخاطی یا چرکی در گوشه و سطح چشم
  • تاری دید

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر چندین روز و به طور مداوم از چشم هایتان اشک می آید و یا چشم هایتان به صورت مکرر و مداوم در معرض آلودگی قرار گرفته است، به پزشک مراجعه نمایید. انسداد مجرای اشکی ممکن است در اثر فشار تومور بر روی سیستم تخلیه اشک ایجاد شود. شناسایی زود هنگام تومور می تواند گزینه های درمانی بیشتری را در اختیار شما قرار دهد.

علل بیماری

انسداد مجاری اشکی می تواند در هر سنی، از بدو تولد تا بزرگسالی اتفاق بیفتد. علل ایجاد این عارضه عبارتند از:

انسداد مادرزادی. بسیاری از نوزادان با مجرای اشک مسدود شده، متولد می شوند. سیستم تخلیه اشک ممکن است به طور کامل توسعه نیافته باشد و یا در آن ناهنجاری مجرا وجود داشته باشد. غالباً غشای بافتی نازکی بر روی مجرایی که داخل بینی تخلیه می شود(مجرای نازولاکریمال) باقی می ماند.

تغییرات مربوط به سن. با افزایش سن، مجرا های کوچکی که باعث تخلیه اشک می شوند، باریکتر خواهند شد و باعث انسداد می شوند.

عفونت یا التهاب.عفونت مزمن یا التهاب چشم ها، سیستم تخلیه اشک یا بینی می تواند باعث مسدود شدن مجاری اشکی شود.

آسیب یا ضربه. آسیب به صورت می تواند باعث آسیب دیدن استخوان یا ایجاد زخم در مجاورت سیستم تخلیه شود و جریان طبیعی اشک را از طریق این مجاری مختل کند. حتی ذرات ریز آلودگی یا سلول های پوستی شل که در مجرا قرار دارند نیز می توانند انسداد ایجاد کنند.

تومور. تومور در بینی یا هر ناحیه دیگری در امتداد سیستم تخلیه اشک می تواند باعث انسداد شود.

قطره چشمی. در موارد نادری، استفاده طولانی مدت از برخی از داروها مانند قطره چشمی برای درمان گلوکوم، می تواند باعث انسداد مجرای اشکی شود.

درمان های سرطان. انسداد مجرای اشکی یکی از عوارض جانبی احتمالی داروهای شیمی درمانی و پرتودرمانی برای سرطان است.

نحوه عملکرد سیستم تخلیه اشک

غدد اشکی، مقدار بیشتر اشک را تولید می کنند. این غدد در داخل نواحی بالایی، بالای هر چشم قرار دارند. معمولاً اشک ها از غدد اشکی روی سطح چشم جاری می شوند. اشک ها در مجاری(ریز منفذ ها) که به گوشه های داخلی پلک های بالا و پایین باز می شوند، تخلیه می شوند.

منفذ ها به کانال های کوچکی منتهی می شوند (کانالیکول) که اشک را به به مخزنی در کنار بینی (کیسه اشکی) منتقل می کنند. از آنجا اشک به یک مجرا (مجرای بینی) می رود و به داخل بینی تخلیه می شود و سپس یک بار در بینی، به صورت مجدد، جذب می شود.

انسداد می تواند در هر نقطه از سیستم تخلیه اشک از منافذ گرفته تا خود بینی ایجاد شود.در صورت وقوع این اتفاق، اشک ها به درستی تخلیه نمی شود و باعث آبکی شدن چشم می شود و همچنین خطر ابتلا به عفونت و التهاب چشم نیز افزایش پیدا خواهد کرد.

عوامل خطرساز (ریسک فاکتورها)

برخی از عوامل خطرساز، خطر ابتلا به انسداد مجرای اشکی را افزایش می دهند:

سن. افراد مسن به دلیل تغییرات مربوط به سن، بیشتر در معرض خطر انسداد مجاری اشکی، قرار خواهند گرفت.

التهاب مزمن چشم. اگر چشمانتان به طور مداوم قرمز، ملتهب و دارای سوزش باشد (التهاب ملتحمه)، در معرض خطر بیشتری برای انسداد مجرای اشکی، قرار خواهید گرفت.

جراحی های قبلی. جراحی های قبلی که در نواحی چشم، پلک، بینی یا سینوس انجام شده است، ممکن است باعث ایجاد زخم در سیستم مجاری شده باشد که احتمالاً در آینده منجر به انسداد مجرای اشکی نیز خواهد شد.

گلوکوم. داروهای ضد گلوکوم اغلب به صورت موضعی روی چشم استفاده می شوند. در صورت استفاده از این دارو یا سایر داروهای موضعی چشم، بیشتر در معرض انسداد مجرای اشکی قرار خواهید گرفت.

درمان سرطان های قبلی. اگر برای درمان سرطان، پرتودرمانی یا شیمی درمانی انجام داده اید مخصوصاً اگر تابش، صورت یا سرتان را تحت تاثیر قرار داده باشد، در معرض خطر انسداد مجرای اشکی قرار خواهید گرفت.

عوارض بیماری

اگر اشک ها آنطور که باید تخلیه نشوند، اشکهایی که در سیستم تخلیه باقی می مانند راکد می شوند که این امر باعث رشد باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها می شود که در نهایت منجر به ایجاد عفونت و التهاب مکرر چشم خواهد شد.

هر قسمت از سیستم تخلیه اشک از جمله غشای شفاف روی سطح چشم  (ملتحمه) می تواند به دلیل انسداد مجرای اشکی، آلوده یا ملتهب شود.

پیشگیری از بروز بیماری

برای کاهش خطر ابتلا به انسداد مجرای اشکی در آینده، درمان التهاب چشم یا عفونت ها می بایست فوراً انجام شود.برای جلوگیری از عفونت چشم، این نکات را دنبال کنید:

  • دستانتان را به صورت کامل و مرتب بشویید.
  • سعی کنید چشمان خود را نمالید.
  • خط چشم و ریمل خود را به صورت مرتب تعویض کنید. هرگز این مواد آرایشی را با دیگران به اشتراک نگذارید.
  • در صورت استفاده از لنزهای تماسی، طبق توصیه های سازنده و متخصص مراقبت از چشم آنها را تمیز نگه دارید.

تشخیص

پزشک برای تشخیص بیماری، در مورد علائم و نشانه هایتان با شما صحبت می کند، چشم هایتان را معاینه می کند و چندین آزمایش انجام خواهد داد. وی همچنین داخل بینی را معاینه می کند تا تشخیص دهد که آیا نوعی اختلال ساختاری در مجاری بینی تان باعث این انسداد شده است یا خیر. اگر پزشک به انسداد مجرای اشکی مشکوک باشد، ممکن است انجام آزمایش های دیگری را برای یافتن محل انسداد، توصیه کند.

آزمایش هایی که برای تشخیص انسداد مجرای اشکی استفاده می شوند عبارتند از:

تست تخلیه اشک. این آزمایش میزان سرعت تخلیه اشک را اندازه گیری می کند. در این آزمایش، یک قطره از رنگ مخصوص روی سطح هر چشم قرار می گیرد. اگر پس از پنج دقیقه یا بیشتر، رنگ همچنان روی سطح چشم بماند، نتیجه گرفته می شود که فرد به عارضه انسداد مجرای اشکی مبتلا هست.

آب رسانی به چشم و بررسی آن. پزشک ممکن است یک محلول نمکی را از طریق مجاری تخلیه اشک به داخل چشم بریزد تا میزان تخلیه آن را بررسی کند و یا یک ابزار باریک (میله کاوش) را از طریق سوراخ کوچک تخلیه که در گوشه پلک قرار دارد(منفذ)، وارد چشم کند تا انسداد مجاری اشکی را بررسی نماید. در برخی از موارد این روش حتی ممکن است مشکل را نیز برطرف کند.

آزمایش های تصویربرداری از چشم. در این روش، یک ماده حاجب از گوشه داخلی پلک و از طریق سیستم تخلیه اشک، وارد چشم می شود. سپس از رادیوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی برای یافتن محل و علت انسداد، استفاده می شود.

درمان

نوع درمان به علت ایجاد انسداد مجرای اشکی بستگی دارد. برای اصلاح مشکل ممکن است به بیش از یک روش نیاز داشته باشید. اگر تومور باعث مسدود شدن مجرای اشکی شما شده باشد، تمرکز بر از بین بردن علت اصلی ایجاد تومور خواهد بود. ممکن است برای از بین بردن تومور نیاز به انجام عمل جراحی باشد و یا پزشک از روش های درمانی دیگر برای کوچک سازی آن استفاده کند.

داروهایی برای مبارزه با عفونت. اگر پزشک به وجود عفونت مشکوک باشد، قطره های چشمی یا قرص های آنتی بیوتیک را تجویز خواهد کرد.

روش مراقبت فعال یا ماساژ. نوزادانی که با مجرای اشکی مسدود شده متولد می شوند، اغلب بدون هیچ گونه درمانی بهتر خواهند شد. این امر می تواند با بلوغ سیستم تخلیه در چند ماه اول زندگی اتفاق بیفتد. غالباً غشای بافتی نازکی بر روی شکاف موجود در بینی (مجرای نازولاکریمال) باقی می ماند. در صورت عدم بهبودی انسداد مجرای اشکی نوزاد، پزشک یک روش ماساژ مخصوص برای کمک به باز کردن غشا آموزش خواهد داد.

اگر از ناحیه صورت آسیب دیده اید و مجاری اشکی تان مسدود شده است، پزشک توصیه خواهد کرد چند ماه صبر کنید تا ببینید آیا با بهبودی آسیب، این عارضه نیز بهبود خواهد یافت یا خیر. انسداد مجاری اشکی با کاهش تورم، ممکن است به صورت خودی خود رفع شود.

اتساع، بررسی و شست و شو. برای نوزادان، این روش با بیهوشی عمومی انجام می شود. پزشک دهانه منفذهای چشم را با وسیله مخصوص اتساع، گشاد کرده و یک میله کاوش را از طریق همین منافذ، وارد سیستم تخلیه اشک می کند.

پزشک در بزرگسالانی که منافذ تا حدودی باریک دارند، با استفاده از یک میله کاوش کوچک، آن منافذ را گشاد کرده و سپس مجرای اشک را شست و شو می دهد. این یک روش سرپایی ساده است که در اغلب موارد، تسکین موقتی را ایجاد خواهد کرد.

استنت گذاشتن یا لوله گذاری. این روش معمولاً با استفاده از بیهوشی عمومی انجام می شود. یک لوله نازک ساخته شده از سیلیکون یا پلی اورتان، از طریق یک یا هر دو سوراخ گوشه پلک، وارد چشم‌ می شود سپس این لوله ها از طریق سیستم تخلیه اشک به داخل بینی منتقل می شوند. یک حلقه کوچک از لوله در گوشه چشم قابل مشاهده خواهد بود و لوله ها عموماً حدود سه ماه قبل از خارج شدن در چشم باقی می مانند. التهاب ناشی از وجود لوله از عوارض احتمالی این روش است‌

اتساع سوند بالونی.در صورت عدم پاسخ دهی سایر درمان ها و یا بازگشت مجدد انسداد، از این روش استفاده می شود. این روش معمولاً برای نوزادان و کودکان نوپا و بزرگسالانی که انسداد جزئی دارند، موثر واقع خواهد شد.در این روش ابتدا بیمار بیهوش می شود سپس پزشک از طریق محل انسداد مجرای اشک، یک لوله (کاتتر) را با یک سوند تخلیه شده در نوک آن، وارد مجاری اشکی می کند.سپس وی چندین بار، سوند بالونی را باد می کند تا انسداد را رفع کند و مجرای مسدود شده، باز شود.

عمل‌ های جراحی

جراحی که معمولاً برای درمان مجاری اشک مسدود شده استفاده می شود، داکریوسیستورینوستومی، نام دارد.این روش مجرای عبور اشک را برای تخلیه بینی، باز می کند. این جراحی در صورت انجام بیهوشی عمومی یا بی حسی موضعی، انجام خواهد شد.

مراحل این روش بسته به محل دقیق انسداد و میزان آن و همچنین تجربه و عملکرد جراح، متفاوت است.

خارجی.با استفاده از داكريوسيستورينوستومي خارجي، جراح برشي را در كنار بيني، نزديك كيسه اشکی، ایجاد خواهد کرد. سپس پس از اتصال کیسه اشکی به حفره بینی و قرار دادن استنت در مجرای جدید، با چند بخیه برش پوست را می بندد.

آندوسکوپی یا اندونازال. جراح در این روش، از یک دوربین میکروسکوپی و سایر ابزارهای ریزی که از طریق سوراخ بینی به سیستم مجرایی وارد می شوند، استفاده می کند. این روش به هیچ نوع برشی احتیاج ندارد بنابراین جای زخمی نیز باقی نخواهد ماند. اما میزان موفقیت به اندازه روش خارجی نیست.

پس از جراحی می بایست از اسپری ضد احتقان بینی و قطره های چشمی برای جلوگیری از عفونت و کاهش التهاب استفاده کنید. پس از ۶ تا ۱۲ هفته، برای برداشتن هرگونه استنت مورد استفاده برای باز نگه داشتن کانال جدید در طی روند بهبودی، به پزشک  مراجعه نمایید.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

احتمالاً ابتدا به پزشک عمومی مراجعه خواهید کرد. وی ممکن است شما را به پزشکی متخصص در زمینه درمان اختلالات چشم (چشم پزشک) ارجاع دهد. در برخی از موارد، چشم پزشک، شما را به  متخصص جراحی پلاستیک چشم، ارجاع خواهد داد.

در اینجا برخی از اطلاعاتی که برای کمک به شما برای آماده شدن برای ملاقات با پزشک، مفید است، آورده شده است.

آنچه می توانید انجام دهید

پیش از قرار ملاقات لیستی از موارد زیر بنویسید:

  • علائمتان از جمله علائمی که به نظر می رسد با دلیل تعیین قرار ملاقات ارتباط نداشته باشد
  • تمام داروها، ویتامین ها و مکمل های مصرفی تان همراه با دوزها
  • هر نوع قطره چشمی که مصرف کرده اید
  • سوالاتی که می خواهید از پزشک خود بپرسید

برای عارضه انسداد مجرای اشکی ، برخی از سوالات اساسی كه باید از پزشک بپرسید عبارتند از:

به احتمال زیاد علت ایجاد علائم من چیست؟

  • آیا علل احتمالی دیگری نیز وجود دارد؟
  • آیا به آزمایش نیاز دارم؟
  • بیماری من چه مدت طول می کشد؟
  • چه روش های درمانی موجود است و کدام یک را توصیه می کنید؟
  • می بایست انتظارچه نوع عوارض جانبی از درمان را داشته باشم؟
  • آیا این عارضه با سایر اختلالات پزشکی مرتبط هست؟
  • آیا در صورت عدم درمان این عارضه، خطری، بینایی من را تهدید خواهد کرد؟
  • آیا بروشور یا مواد چاپی دیگری دارید که بتوانم با خود ببرم؟ چه وب سایت هایی را پیشنهاد می کنید؟

از پزشک چه انتظاری می رود

پزشک احتمالاً چندین سوال از جمله سوالات زیر را از شما خواهد پرسید:

  • علائمتان از چه زمانی آغاز شدند؟
  • علائمتان مداوم هستند یا گاه به گاه؟
  • آیا عاملی علائمتان را تسکین می دهد؟
  • آیا از قطره چشمی برای این مشکل استفاده کرده اید؟
  • آیا قبلاً چشم یا پلک خود را جراحی کرده اید؟
  • آیا تا به حال ضربه، جراحت، پرتودرمانی یا جراحی در صورت خود داشته اید؟
  • آیا تا به حال دچار هرگونه عارضه عصبی صورت مانند فلج بل شده اید؟
  • آیا مبتلا به بیماری های دیگری مانند دیابت یا اختلالات پوستی طولانی مدت مانند درماتیت آتوپیک هستید؟
  • آیا تا به حال اختلال تیروئید داشته اید؟
  • آیا از لنزهای تماسی استفاده می کنید؟ آیا در گذشته از آنها استفاده کرده اید؟