بوتولیسم Botulism

نگاه کلی

بوتولیسم بیماری‌ای بسیار جدی و خطرناک است که بر اثر سم بوتولینوم ایجاد می‌شود.

سه شکل رایج بوتولیسم عبارتند از:

  • بوتولیسم ناشی از غذا. باکتری های مضر در محیط هایی با اکسیژن کم مانند غذاهای کنسرو خانگی رشد کرده و سم تولید می کنند.
  • بوتولیسم زخم. اگر باکتری ها از راه زخم وارد بدن شوند، می توانند باعث ایجاد یک عفونت خطرناک در تولید سم شوند.
  • بوتولیسم نوزادان. این نوع رایج ترین شکل بوتولیسم می باشد و پس از رشد اسپورهای باکتری کلستریدیوم بوتولینم در دستگاه گوارشی کودک آغاز می شود. این نوع از بیماری به طور معمول در نوزادان بین سنین 2 ماه تا 8 ماه اتفاق می افتد.

انواع بوتولیسم می تواند کشنده باشد و به عنوان موارد اورژانسی در پزشکی شناخته می شوند.

علائم

بوتولیسم ناشی از غذا

علائم و نشانه های بوتولیسم ناشی از مواد غذایی معمولاً بین 12 تا 36 ساعت پس از ورود سم به بدن آغاز می شوند. اما بسته به میزان سم مصرفی، پس از چند ساعت تا چند روز علائم دیده می شوند.

 علائم و نشانه های بوتولیسم ناشی از غذا شامل موارد زیر است:

  • مشکل در بلع یا گفتار
  • خشکی دهان
  • بی حسی در دو طرف صورت
  • تاری یا دوبینی
  • افتادگی پلک ها
  • مشکل تنفس
  • حالت تهوع، استفراغ و گرفتگی شکم
  • فلج

بوتولیسم ناشی از زخم

علائم و نشانه های این نوع بیماری حدود 10 روز پس از ورود سم به بدن ظاهر می شود و علائمی شامل موارد زیر دارد:

  • مشکل در بلع یا گفتار
  • بی حسی در دو طرف صورت
  • تاری یا دوبینی
  • افتادگی پلک ها
  • مشکل تنفسی
  • فلجی

زخم این بیماری قرمز و متورم به نظر می رسد یا حتی ممکن است دیده نشود.

بوتولیسم نوزادان

اگر بوتولیسم نوزاد مربوط به غذایی هایی مانند عسل باشد، مشکلات معمولاً طی 18 تا 36 ساعت پس از ورود سم به بدن کودک آغاز می شود. علائم و نشانه های اصلی عبارتند از:

  • یبوست که اغلب اولین علامت بیماری است
  • حرکات فلاپی به دلیل ضعف عضلانی و مشکل در کنترل سر و گردن
  • ریزش اشک
  • تحریک پذیری
  • افتادگی پلک ها
  • خستگی
  • مشکلات تغذیه ای
  • فلجی

برخی از علائم و نشانه ها مستقیما به علت بوتولیسم اتفاق نمی افتد. به عنوان مثال، بوتولیسم به طور کلی فشار خون یا ضربان قلب را افزایش نمی دهد، یا باعث ایجاد تب یا گیجی نمی شود. با این حال، گاهی اوقات، بوتولیسم زخم می تواند باعث تب شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

اگر مشکوک به بوتولیسم هستید، سریعا به پزشک مراجعه نمایید. درمان زودهنگام این بیماری احتمال درمان را افزایش می دهد و خطر ابتلا به عوارض جانبی کاهش می یابد.

همچنین شناسایی سریع بیماری و دسترسی به درمان، هشداری به مقامات بهداشت خواهد داد و امکان جلوگیری از مصرف غذای آلوده به وجود می آید. بوتولیسم از فردی به فرد دیگر قابل انتقال نمی باشد.

علل بیماری

بوتولیسم ناشی از غذا

منبع بوتولیسم منتقله از غذا غالباً غذاهای کنسرو شده در منزل هستند که دارای اسید کمی هستند، مانند میوه ها، سبزیجات و ماهی. با این حال، این بیماری همچنین پس از مصرف فلفل های تند (چیلی)، سیب زمینی پخته شده با فویل و روغن تزریق شده با سیر دیده شده است.

وقتی غذایی حاوی سم خورده می شود، عملکرد عصب را مختل می کند و باعث فلجی می شود.

بوتولیسم ناشی از زخم

هنگامی که باکتری عامل بوتولیسم به زخم وارد می شود (حتی در جراحاتی که اتفاقی پدید می آیند) می تواند تکثیر و سم ایجاد کند. بوتولیسم زخم در دهه های اخیر در افرادی که هروئین تزریق می کنند (که حاوی اسپور باکتری است)، افزایش یافته است. در حقیقت، این نوع بوتولیسم بیشتر در افرادی که هروئین با کیفیت پایین تزریق می کنند، دیده می شود.

بوتولیسم نوزادان

پس از ورود اسپور باکتری ها به بدن نوزادان، نوزاد به این بیماری مبتلا می شود و باکتری سپس در دستگاه گوارش آنها رشد کرده و تکثیر یافته و سمومی ایجاد می کنند. منبع بوتولیسم نوزاد امکان دارد عسل باشد، اما بیشتر در اثر خاک آلوده به باکتری است.

آیا سم بوتولینوم فوایدی دارد؟

ممکن است تعجب کنید که چطور چنین ماده سمی می تواند مفید باشد، اما دانشمندان دریافته اند که اثر فلج کنندگی سم بوتولینوم در شرایط خاصی آن را مفید می کند.

از سم بوتولینوم برای جلوگیری از انقباض عضلات زیر پوست و برای بیماری هایی مانند اسپاسم پلک و سردردهای شدید، برای کاهش چین و چروک صورت استفاده می شود. با این حال، موارد نادری از عوارض جانبی جدی مانند فلج عضلانی در منطقه تحت درمان دیده شده است.

جهت هرگونه عمل زیبایی و درمانی با استفاده از انابوتولینم توکسین A (بوتاکس) حتماً به پزشک مجرب مراجعه کنید.

عوارض بیماری

از آنجا که این بیماری کنترل عضلات در سراسر بدن شخص را تحت تأثیر قرار می دهد، سم بوتولینوم می تواند عوارض زیادی ایجاد کند.

خطرناک ترین این عوارض قطع تنفس می باشد، که شایع ترین علت مرگ در بوتولیسم است. سایر عوارض، که نیاز به توانبخشی دارد شامل موارد زیر است:

  • عدم توانایی تکلم
  • مشکلات مصرف غذا
  • ضعف طولانی مدت
  • تنگی نفس

پیشگیری از بروز بیماری

استفاده از روش های مناسب مصرف کنسروجات

برای اطمینان جهت از بین رفتن میکروب های بوتولیسم در غذا، حتما از روش های مناسب تهیه کنسرو در خانه استفاده کنید:

  • بسته به نوع غذا، کنسروجات را به مدت 20 تا 100 دقیقه با دمای 250 درجه فارنهایت (121 درجه سانتیگراد) گرم کنید.
  • قبل از سرو این محصولات آنها را به مدت 10 دقیقه بجوشانید.

نگه داری و آماده سازی غذا در شرایط مناسب

  • از مصرف کنسروهایی که سطح برآمده دارند یا بوی فاسد شدن می دهند خودداری کنید.

 با این حال، طعم و بو همیشه نشانه وجود باکتری عامل بوتولیسم نمی باشد. برخی دیگر از سویه های باکتریایی باعث می شوند غذا بوی بد یا طعم غیر عادی داشته باشد.

  • اگر سیب زمینی ها را قبل از پخت در فویل بسته بندی کرده اید، آنها را به صورت گرم مصرف کنید یا فویل را شل کرده و در یخچال نگهداری کنید و در دمای معمولی اتاق نگه داری نکنید.
  • روغن های آغشته به سیر یا غذاهای گیاهی را در یخچال نگهداری کنید.

بوتولیسم نوزادان

برای کاهش خطر بوتولیسم نوزادان، از دادن عسل حتی در مقادیر کم به کودکان زیر 1 سال خودداری کنید.

بوتولیسم ناشی زخم

برای جلوگیری از این نوع بیماری و سایر بیماری های منتقله از طریق خون، هرگز داروهای غیرمجاز را مصرف نکنید.

تشخیص

برای تشخیص بوتولیسم، پزشک شخص را از نظر ضعف عضلانی یا فلج عضلانی مانند افتادگی پلک و ضعیف بودن صدا بررسی می کند. پزشک همچنین در مورد غذاهایی که طی چند روز گذشته مصرف کرده اید سوال خواهد کرد و در معرض این باکتری قرار داشتن از طریق زخم را بررسی خواهد کرد.

در موارد بوتولیسم احتمالی نوزاد، پزشک مصرف عسل در نوزاد یا بروز یبوست یا کند شدن مدفوع را بررسی خواهد کرد.

تجزیه و تحلیل خون، مدفوع یا استفراغ برای اثبات سم امکان دارد به تایید تشخیص انواع بوتولیسم کمک کند. اما از آنجا که این آزمایشات روزها طول می کشد، معاینه پزشک اصلی ترین راه برای تشخیص بوتولیسم است.

درمان

برای موارد بوتولیسم ناشی از غذا، پزشکان گاهی اوقات دستگاه گوارش را با ایجاد استفراغ و تجویز داروهایی برای القای حرکات روده پاکسازی می کنند. اگر به بوتولیسم ناشی از زخم مبتلا هستید، امکان دارد پزشک صلاح ببیند که بافت آلوده با جراحی برداشته شود.

آنتی توکسین

اگر بوتولیسم ناشی از غذا یا زخم به موقع تشخیص داده شده باشد، آنتی توکسین تزریقی خطر عوارض جانبی را کاهش می دهد. آنتی توکسین خود را به سمی متصل می کند که هنوز در خون جریان دارد و از آسیب رساندن به اعصاب جلوگیری می کند.

با این حال، آنتی توکسین نمی تواند صدمه ای را که ایجاد کرده است، جبران نماید.

خوشبختانه، اعصاب دوباره احیا می شوند. بسیاری از افراد به طور کامل بهبود می یابند، اما امکان دارد روند درمانی ماه ها طول بکشد و درمان توانبخشی طولانی تر شود.

نوع دیگری از آنتی توکسین، معروف به گلوبولین ایمنی بوتولیسم، برای درمان نوزادان استفاده می شود.

آنتی بیوتیک ها

آنتی بیوتیک برای درمان بوتولیسم زخم توصیه می شود. با این حال، این داروها برای انواع دیگر بوتولیسم توصیه نمی شوند زیرا می توانند سرعت انتشار سموم را تسریع کنند.

کمک به تنفس

اگر در تنفس مشکلی دارید، احتمالاً تا چند هفته دیگر که به تدریج اثرات سم کاهش می یابد، برای ترمیم این اثرات به یک دستگاه تهویه مکانیکی نیاز خواهید داشت. ونتیلاتور هوا را از طریق لوله ای از طریق بینی یا دهان هوا را در مجرای تنفسی وارد می کند.

توانبخشی

پس از کمی بهبودی، برای بهبود گفتار، بلع و سایر عملکردهای تحت تأثیر بیماری به درمان نیازمی باشد.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

درمان معمولا با مراجعه به پزشک خانواده آغاز می شود. با این حال، ممکن است به بخش فوریت های اورژانسی مراجعه کنید. در بیمارستان احتمالاً به چندین پزشک از جمله متخصصین مغز و اعصاب (نورولوژیست) و بیماری های عفونی مراجعه خواهید کرد.

آن چه می توانید انجام دهید

  • فهرستی از داروهایتان تهیه کنید، همچنین ویتامین ها یا مکمل هایی که مصرف می کنید
  • سوال هایی که می خواهید از پزشک بپرسید را یادداشت کنید، اگرچه زمانی برای نوشتن سوالات قبل از اولین زمان ویزیت خود نخواهید داشت، اما سوالاتی که برایتان پیش می آید را برای زمان ویزیت بعدی یادداشت نمایید.

در مورد بوتولیسم، برخی از سوالات اساسی که باید از پزشک بپرسید شامل موارد زیر است:

  • چگونه مبتلا به بوتولیسم شده ام؟
  • آیا بیماری من ماندگار خواهد بود؟
  • چه عوارض جانبی می توانم از درمان انتظار داشته باشم؟
  • آیا محدودیت های غذایی وجود دارد که باید رعایت کنم؟
  • چگونه می توانم از تکرار این بیماری پیشگیری کنم؟

علاوه بر این سوالات، در پرسیدن هر سوال دیگری که برایتان پیش آمده است تردید نکنید.

از پزشک چه انتظاری می رود

پزشک احتمالاً چندین سوال از بیمار می پرسد، مانند:

  • از چه زمانی علائم شروع شده است؟
  • آیا علائم مداوم یا گاه به گاه بوده است؟
  • آیا خودتان یا فرزندتان اخیراً غذای کنسروی مصرف کرده اید؟
  • اگر نوزاد شما بیمار است، آیا اخیرا عسل مصرف کرده است؟
  • آیا شخص دیگری غذای مشکوک به بیمار خورانده است؟