بی اشتهایی عصبی (آنورکسیا) Anorexia Nervosa

نگاه کلی

بی اشتهایی عصبی یا همان آنورکسیا، نوعی اختلال در غذا خوردن است که به صورت کاهش غیرطبیعی وزن بدن، ترس شدید از افزایش وزن و درک نا درستی از اندام و وزن، خود را نشان می دهد. افراد مبتلا به بی اشتهایی به کنترل وزن و ظاهر اندام خود بیش از حد اهمیت می دهند، و تلاش شدید آن ها برای حفظ آن منجر به مختل شدن روند زندگی آنها می شود.


برای ادامه کاهش وزن یا جلوگیری از افزایش وزن، افراد مبتلا به بی اشتهایی مقدار غذایی که می خورند را به شدت کاهش می دهند. آنها ممکن است با استفراغ بعد از غذا خوردن یا سوءمصرف از ملین ها، داروهای کمکی، دیورتیک ها (ادرار آورها) یا تنقیه، کالری دریافتی را کنترل کنند. همچنین ممکن است با ورزش بیش از حد سعی در کاهش وزن داشته باشند. هر چقدر هم که وزن کاهش یابد، فرد همچنان از افزایش وزن خود واهمه دارد.
در واقع بی اشتهایی عصبی مربوط به غذا نیست. این روشی به شدت ناسالم و گاه کشنده برای کنار آمدن و مقابله با هیجانات و مشکلات فردی می باشد. غالباً افراد دچار آنورکسیا، ارزش فرد را در لاغری می بینند.
بی اشتهایی مانند سایر اختلالات تغذیه ای، زندگی فرد را تحت تأثیر قرار داده و مقابله با آن می تواند بسیار دشوار باشد. اما با درمان می توان درک بهتری از ارزش های فردی پیدا کرده، به عادات غذایی سالم بازگشته و برخی از عوارض جدی بی اشتهایی را بهبود بخشید.

علائم

علائم و نشانه های جسمی بی اشتهایی عصبی در نتیجه گرسنگی بیش از حد می باشد. همچنین بی اشتهایی به صورت اختلالات روانی و رفتاری مانند درک غیر واقعی از وزن بدن و ترس شدیدی از افزایش وزن یا چاقی می باشد.
از آن جا که کمبود وزن در هر فرد معنی متفاوتی دارد، تشخیص علائم بیماری می تواند دشوار باشد؛ و ممکن است برخی افراد لاغر به نظر نرسند. همچنین، اغلب افراد مبتلا به بی اشتهایی عصبی، لاغری، عادات غذایی یا مشکلات جسمی خود را پنهان می کنند.


علائم جسمانی
علائم و نشانه های جسمانی بی اشتهایی می تواند به اشکال زیر باشد:
• کاهش شدید وزن یا عدم افزایش وزن مورد انتظار
• لاغری
• شمار غیرطبیعی سلول های خونی
• خستگی بیش از حد
• بی خوابی
• سرگیجه یا غش کردن
• تغییر مایل به آبیِ رنگ انگشتان
• موهای نازک و شکننده یا ریزش مو
• موهایی نرم و کرکی بدن را می پوشاند
• به هم ریختن قاعدگی
• یبوست و درد شکم
• پوست خشک یا زردرنگ
• عدم تحمل سرما
• ضربان نامنظم قلب
• فشار خون پایین
• کم آبی بدن
• تورم دست ها و پاها
• فرسایش دندان ها و پینة بندانگشتان در نتیجة تلاش برای استفراغ


برخی از افراد مبتلا به بی اشتهایی عصبی مانند افرادی که دچار پرخوری عصبی (بولیمیا) هستند، حجم زیادی غذا را در مدت کوتاهی می خورند؛ در این حالت تفاوت آن ها با افراد دچار پرخوری، تلاش برای تخلیه سریع غذای مصرف شده (به کمک القای استفراغ یا استفاده زیاد از ملین ها) و کم وزنی غیرطبیعی بدن می باشد، در حالی که افراد مبتلا به پرخوری عصبی وزنی بالاتر از حد طبیعی دارند.

نشانه های رفتاری و عاطفی

معمولاً نشانه رفتاری بی اشتهایی، تلاش برای کاهش وزن به کمک موارد زیر باشد:
• کاهش شدید مصرف غذا از طریق رژیم یا روزه گرفتن (پرهیز از خوردن ± آشامیدن)
• ورزش بیش از حد
• پرخوری و پس از آن تلاش برای تخلیه سریع غذا با استفراغ تعمدی و خودخواسته، استفاده از ملین، تنقیه، داروها یا محصولات گیاهی.
نشانه های رفتاری و عاطفی که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
• شیفتگی شدید نسبت به غذا، که گاهی به صورت تهیه غذاهای مفصل و سخت برای دیگران می باشد، اما خود فرد هیچ چیزی نمی خورد
• حذف مداوم یکی از وعده های غذایی یا امتناع از خوردن
• نادیده انگاشتن احساس گرسنگی یا بهانه گیری برای نخوردن غذا
• مصرف محافظه کارانه تنها چندین غذای خاص که معمولاً کم چرب و کم کالری هستند


• پیش گرفتن رویه و آداب خاصی در غذا خوردن، مانند تف کردن غذا پس از جویدن آن
• عدم تمایل به غذا خوردن در مکان های عمومی
• دروغ گویی در مورد مقدار غذای خورده شده
• ترس از افزایش وزن که می تواند به صورت وزن کردن مداوم خود یا اندازه گیری بدن باشد
• ارزیابی مداوم خود در آینه برای کشف نقصی جدید در اندام (از نظر خود بیمار)
• شکایت از چاقی بدن یا عضو خاصی از بدن
• پوشاندن خود با چندین لایه لباس
• افت عاطفی (کمبود احساسات)
• انزوای اجتماعی
• تحریک پذیری
• بی خوابی
• کاهش میل جنسی

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

متأسفانه حداقل در ابتدا، بسیاری از افراد مبتلا به بی اشتهایی، تمایلی به درمان ندارند. تمایل آنها به لاغر ماندن بر نگرانی آنها در مورد سلامتی غلبه می کند. اگر فردی از عزیزانتان به این بیماری مبتلا است، او را وادار به مشورت با یک پزشک کنید.
در صورت تجربه هرکدام از علائم فوق یا اختلال در غذا خوردن باید به پزشک مراجعه کرد. صحبت با فرد مورد اعتمادی در این زمینه می تواند بسیار کمک کننده باشد.

علل بیماری

علت دقیق بی اشتهایی عصبی مشخص نیست. همانند بسیاری از بیماری ها، احتمالاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی، روانشناختی و محیطی می باشد.
• ژنتیک و ارث. اگرچه هنوز مشخص نیست که کدام ژن ها عامل آن می باشند، اما احتمالاً بعضی تغییرات ژنتیکی خطر بروز آنورکسیا را در برخی افراد افزایش می دهد. کمال گرایی مطلق، حساسیت شدید و ثبات در برخی افراد به صورت خصایص ژنتیکی وجود دارد، که همگی آن ها می توانند باعث بی اشتهایی عصبی شوند.
• روانشناختی. برخی از افراد مبتلا به آنورکسیا دچار اختلال شخصیت وسواسی-جبری می باشند که رعایت رژیم های غذایی سخت و چشم پوشی از غذا را با وجود گرسنگی برای آنها آسان می کند. کمال گرایی بیش از حد باعث می شود که آن ها گمان کنند به اندازه کافی لاغر نیستند. گاهی اضطراب بیش از حد باعث می شود تا فرد میزان غذای خود را کاهش دهد.
• محیطی. در فرهنگ نوین غربی لاغر بودن اهمیت بسیاری دارد. ارزشمند بودن و موفقیت اغلب با لاغر بودن معنا می شود. فشار همسالان می تواند تمایل افراد به خصوص دختران جوان به لاغری را تحریک و تشدید کند.

عوامل خطرساز (ریسک فاکتورها)

بی اشتهایی عصبی بیشتر در دختران و خانم ها دیده می شود. با این حال، در سال های اخیر پسران و مردان به طور روزافزونی دچار اختلالات خوردن شده اند که به نظر می رسد در نتیجة فشارهای اجتماعی می باشد.
بی اشتهایی عصبی بیشتر بین نوجوانان دیده می شود. با این حال، افراد با هر سن و سالی ممکن است به این اختلال مبتلا شوند، هرچند که این اختلال به ندرت در افراد بالای 40 سال رخ می دهد. گمان می رود نوجوانان به دلیل تغییراتی که در دوران بلوغ در بدن آن ها ایجاد می شود بیشتر در معرض آنورکسیا قرار داشته باشند. به علاوه ممکن است آنها فشار زیادی را از جانب همسالان خود احساس کنند و نسبت به انتقادات و یا حتی اظهارات معمول در مورد وزن یا فرم بدن خود حساس تر باشند.
برخی از عواملی که خطر بی اشتهایی را افزایش می دهند عبارتند از:
• ژنتیک. تغییر در برخی از ژن ها می تواند گروهی از افراد را بیشتر در معرض ابتلا به آنورکسیا قرار دهد. ابتلای یکی از بستگان درجه یک - والدین، خواهر و برادر و یا فرزند- به این اختلال، خطر ابتلا به بی اشتهایی را در افراد افزایش می دهد.
• رژیم گرفتن و گرسنگی بیش از حد ممکن. رژیم غذایی یکی از عوامل خطرساز در ابتلا به اختلالات خوردن می باشد. شواهد مستحکمی وجود دارد که نشان می دهد بسیاری از علائم بی اشتهایی عصبی در واقع علائم گرسنگی می باشند. گرسنگی بر روی مغز اثر گذاشته و بر روی خُلق، تفکر صحیح، اضطراب و کاهش اشتها تأثیر می گذارد. گرسنگی و کاهش وزن می توانند منجر به تغییر نحوه عملکرد مغز در افراد مستعد شوند، در نتیجه این اتفاق محدودیت های تغذیه ای ادامه پیدا کرده و بازگشت به عادات معمول غذایی دشوار می شود.
• جابجایی و انتقال. مدرسه، خانه یا شغل جدید، قطع یک رابطه عاطفی یا مرگ یا بیماری یکی از عزیزان؛ هر کدام از این تغییرات می توانند باعث فشار های روانی و عاطفی و افزایش احتمال بی اشتهایی عصبی شود.

عوارض بیماری

آنورکسیا می تواند عوارض بی شماری را به دنبال داشته باشد. در شدیدترین حالت می تواند کشنده باشد. حتی اگر فرد دچار کمبود وزن بسیار شدید و محسوس هم نباشد، ممکن است مرگ ناگهانی رخ دهد. این اختلال می تواند در اثر ضربان غیر طبیعی قلب (آریتمی) یا عدم تعادل الکترولیت ها -مواد معدنی مانند سدیم، پتاسیم و کلسیم- که تعادل مایعات را در بدن حفظ می کند، باشد.
سایر عوارض بی اشتهایی عبارتند از:
• کم خونی
• مشکلات قلبی، مانند افتادگی دریچه میترال، ضربان نامنظم قلب یا نارسایی قلب
• پوکی استخوان (استئوپروزیس)، که خطر شکستگی استخوان ها افزایش می یابد
• کاهش حجم عضلانی
• در زنان: اختلال در چرخة قاعدگی
• در مردان: کاهش سطح تستوسترون
• مشکلات دستگاه گوارش، مانند یبوست، نفخ یا حالت تهوع


• به هم خوردن تعادل الکترولیت های بدن، مانند سطح کم پتاسیم، سدیم و کلرید در خون
• مشکلات کلیوی


ابتلای یک فرد دچار آنورکسیا به سوءتغذیه باعث آسیب شدید به تمام اندام های بدن از جمله مغز، قلب و کلیه ها شود. حتی اگر فرد مبتلا هم تحت درمان قرار گیرد، ممکن است آسیب کاملاً بهبود نیافته و باقی بماند.
علاوه بر عوارض جسمی، معمولاً افراد مبتلا به بی اشتهایی دچار برخی اختلالات روانشناختی نیز می شوند. اختلالاتی همچون:
• افسردگی، اضطراب و سایر اختلالات خلقی
• اختلالات شخصیتی
• اختلالات وسواس فکری-عملی
• سوءمصرف الکل و مواد مخدر
• آسیب به خود، افکار خودکشی یا اقدام به خودکشی

پیشگیری از بروز بیماری

هیچ اقدامی نمی تواند پیشگیری از بی اشتهایی عصبی را تضمین کند. مراجعه به پزشک عمومی می تواند قدم مناسبی برای تشخیص شاخص های اولیۀ بی اشتهایی و جلوگیری از پیشرفت بیماری باشد. به عنوان مثال، ممکن است در قرارهای معمول، در مورد عادات غذایی و رضایت از ظاهر خود سوالاتی پرسیده شود.
اگر متوجه شدید كه یكی از اعضای خانواده یا دوست شما اعتماد به نفس پایین و عادات نامناسب غذایی دارد و از ظاهر خود رضایت ندارد، با او صحبت كنید. ممکن است نتوانید از بروز اختلال در خوردن جلوگیری کنید اما می توانید او را در اتخاذ روش های سالم زندگی یا گزینه های درمانی راهنمایی کنید.

تشخیص

به طور معمول اگر پزشک به بی اشتهایی عصبی شک کند، معاینات و آزمایش هایی را برای تشخیص دقیق انجام داد، علل احتمالی کاهش وزن را بررسی و عوامل غیر محتمل را رد کرده و عوارض احتمالی را بررسی می کند.
به طور کلی این آزمایش ها عبارتند از:
• معاینه. اندازه گیری قد و وزن، بررسی علائم حیاتی مانند ضربان قلب، فشار خون و دما و بررسی مشکلات پوست و ناخن ها، گوش دادن صدای قلب و ریه ها و معاینه شکم
• تست های آزمایشگاهی. شمارش کامل سلول های خون (CBC) و آزمایش های تخصصی تر برای بررسی سطح الکترولیت ها و پروتئین در خون. ارزیابی عملکرد کبد، کلیه و تیروئید. گاهی انجام آزمایش ادرار هم توصیه می شود.


• ارزیابی روانشناختی. یک پزشک یا یک روانپزشک (متخصص بهداشت روان) سؤالاتی را در مورد افکار، احساسات و عادات غذایی مطرح خواهد کرد. همچنین ممکن است لازم باشد تا پرسشنامه های روانشناختی خودشناسی تکمیل شوند.
• سایر ارزیابی ها. ممکن است برای بررسی تراکم استخوان ها، شکستگی های تنشی استخوانی (شکستگی ناکامل استخوان در اثر نیروهایی کم ولی مداوم) یا شکستگی های واضح استخوانی، ذات الریه (پنومونی) یا مشکلات قلبی انجام یک رادیوگرافی ساده توصیه شود. از الکتروکاردیوگرام برای بررسی ضربان نامنظم قلب (آریتمی/کژاهنگی) استفاده می شود.
همچنین گاهی روانپزشک از معیارهای تشخیص بی اشتهایی عصبی در راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی (DSM-5) که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا منتشر شده است، استفاده می کند.

درمان

به طور کلی، در درمان بی اشتهایی یک رویکرد تیمی در پیش گرفته می شود، این تیم شامل پزشکان، روانپزشکان و متخصصان تغذیه می باشد، که همگی افراد مجربی در درمان اختلالات خوردن می باشند. درمان مستمر و پیگیرانه و آموزش تغذیه صحیح در ادامه روند بهبودی بسیار حائز اهمیت است.
در اینجا نگاهی به درمان های مرسوم آنورکسیا می اندازیم.
بستری شدن در بیمارستان و سایر برنامه های درمانی. معمولاً اگر شرایط جسمی بیمار وخیم باشد، برای مواردی مانند اختلال ضربان قلب، کاهش آب بدن، به هم خوردن تعادل الکترولیتی یا وضعیت خطرناک روحی-روانی لازم است در بیمارستان تحت مراقبت های فوری قرار گیرد. بستری شدن در بیمارستان می تواند در نتیجه عوارض بیماری، مشکلات شدید روحی، سوء تغذیة شدید یا ادامه خودداری از خوردن غذا باشد.

مراقبت های درمانی

ممکن است در نتیجة عوارض بیماری، لازم باشد که علائم حیاتی، میزان آب بدن و الکترولیت ها و همچنین شرایط جسمی به طور مداوم بررسی و کنترل شوند. گاهی در موارد شدید بیماری، غذارسانی به بیمار از طریق گاواژ (لوله ای که در بینی فرد قرار گرفته و وارد معده می شود) انجام می شود.


بازگرداندن بدن به وزن مناسب خود

اولین هدف درمان، بازگشت به وزن طبیعی و مناسب می باشد. بدون داشتن وزنی مناسب و یادگیری اصول صحیح تغذیه، نمی توان بهبود پیدا کرد. افرادی که در این روند درمانی شرکت دارند عبارتند از:
• پزشکی که اولین بار ابتلا به این بیماری را تشخیص داد، که برنامه درمان بیمار را تنظیم می کند.
• یک روانشناس یا روانپزشک، که می تواند راهکارهای رفتاری مناسب را برای بازگشت به وزن سالم ارائه دهد.
• یک متخصص تغذیه، که دستورالعمل های لازم برای بازگشت به الگوی تغذیه سالم، از جمله تهیه برنامه های غذایی خاص و دریافت کالری مورد نیاز را ارائه می دهد.
• خانواده، که در کمک به در حفظ عادات سالم غذایی نقش خواهند داشت.

داروها

هیچ دارویی برای درمان بی اشتهایی تأیید نشده است چرا که اثربخشی هیچ کدام ثابت نشده است. با این حال، داروهای ضد افسردگی یا سایر داروهای روانپزشکی می توانند به درمان سایر اختلالات بهداشت روان مانند افسردگی یا اضطراب کمک کنند.
چالش های درمانی در آنورکسیا
در درمان آنورکسیا یکی از بزرگترین چالش ها عدم تمایل افراد به قرار گرفتن تحت درمان می باشد. موانع درمان عبارتند از:
• گمان به بی نیاز از درمان
• ترس از افزایش وزن
• عدم مواجهه با آنورکسیا به عنوان یک بیماری بلکه بیشتر انتخاب سبک زندگی هستند.
مبتلایان به بی اشتهایی می توانند بهبود یابند. با این حال ، آنها در معرض خطر افزایش دوره های استرس زیاد یا در شرایط تحریک کننده هستند. درمان مداوم یا قرار ملاقات های دوره ای در زمان استرس ممکن است به سلامت شما کمک کند.

سبک زندگی و درمان های خانگی

وقتی دچار بی اشتهایی هستید ، مراقبت صحیح از خود بسیار سخت می شود. علاوه بر درمان حرفه ای ، این مراحل را دنبال کنید:

• به برنامه درمانی خود پایبند باشید. از جلسات درمانی صرف نظر نکنید و سعی کنید از برنامه های غذایی دور نشوید ، حتی اگر باعث اذیت شما شود.
• در مورد مکمل های ویتامین و مواد معدنی مناسب با پزشک خود صحبت کنید. اگر خوب غذا نمی خورید ، به احتمال زیاد بدن شما تمام مواد مغذی مورد نیاز مانند ویتامین D یا آهن را دریافت نمی کند. با این حال ، دریافت بیشتر ویتامین ها و مواد معدنی از مواد غذایی معمولاً به شما توصیه می شود.
• خود را از مراقبت از اعضای خانواده و دوستانی که می خواهند سلامت شما را ببینند جدا نکنید. بدانید که آنها منافع شما را در ذهن دارند.
• مقاومت در برابر خود سنجیدن یا خودداری مرتب در آینه. اینها ممکن است چیزی جز تشدید حفظ عادات ناسالم نباشد.

درمان های جایگزین

مکمل های غذایی و محصولات گیاهی که برای سرکوب اشتها یا کمک به کاهش وزن طراحی شده اند ممکن است توسط افراد مبتلا به بی اشتهایی استفاده شوند. مکمل ها یا گیاهان کاهش وزن می توانند عوارض جانبی جدی داشته و با سایر داروها تداخل خطرناکی داشته باشند. این محصولات روند دقیق را طی نمی کنند و ممکن است دارای موادی باشند که روی بطری قرار نگرفته باشند.
به خاطر داشته باشید که مواد طبیعی همیشه به معنای ایمن نیست. اگر از مکمل های غذایی یا گیاهان دارویی استفاده می کنید ، خطرات احتمالی را با پزشک خود در میان بگذارید.
رویکردهای کاهش اضطراب که مکمل درمان بی اشتهایی هستند ممکن است حس خوب را افزایش داده و باعث آرامش شوند. نمونه هایی از این روش ها شامل ماساژ ، یوگا و مدیتیشن می باشد.

راهکارهایی برای کنار آمدن با بیماری

هنگامی که با پیام های مختلفی از طرف رسانه ها ، فرهنگ و یا شاید خانواده یا دوستان خود مواجه می شوید ، ممکن است کنار آمدن با بی اشتهایی دشوار باشد. حتی ممکن است از افرادی به شوخی شنیده باشید که آرزو می کنند مدتی بی اشتهایی داشته باشند تا بتوانند وزن کم کنند.
چه بی اشتهایی داشته باشید و چه عزیزتان بی اشتهایی داشته باشد ، در مورد راهکارهای مقابله و حمایت عاطفی از پزشک یا متخصص بهداشت روان خود بخواهید که راهنمایی کند. یادگیری استراتژی های مقابله ای موثر و حمایت مورد نیاز خانواده و دوستان برای درمان موفقیت آمیز ، اهمیت دارد .

آمادگی برای ملاقات با پزشک

در اینجا برخی از اطلاعات برای کمک به شما برای آماده شدن جهت ملاقات و انتظارات شما از پزشک یا متخصص بهداشت روانی وجود دارد.
ممکن است از یکی از اعضای خانواده یا دوستتان بخواهید که با شما همراه شود. شخصی که شما را همراهی می کند ممکن است چیزی را که فراموش کرده اید ، به یاد داشته باشد. یکی از اعضای خانواده نیز ممکن است بتواند تصویر کاملی از زندگی خانه شما را به پزشک ارائه دهد.

آن چه می توانید انجام دهید

قبل از قرار ملاقات ، لیستی از موارد زیر تهیه کنید:
• علائمی را که تجربه می کنید ، از جمله علائمی که به نظر می رسد مرتبط نباشد. سعی کنید به یاد بیاورید که علائم شما از چه زمانی شروع شده است.

• اطلاعات شخصی کلیدی ، از جمله استرسهای عمده یا تغییرات اخیر زندگی.

• تمام داروها ، ویتامین ها ، محصولات گیاهی ، داروهای بدون نسخه و سایر مکمل هایی که مصرف می کنید و مقدار مصرف آنها.

• سوالاتی که از پزشک خود می خواهید بپرسید تا همه مواردی را که می خواستید پوشش دهید.


برخی از سوالاتی که ممکن است بخواهید از پزشک یا متخصص بهداشت روان بپرسید عبارتند از:

• به چه نوع آزمایشاتی نیاز دارم؟!
آیا این آزمایشات به آمادگی خاصی نیاز دارد؟!
• آیا این شرایط موقتی است یا طولانی مدت؟!
• چه روش های درمانی موجود است و کدام یک را توصیه می کنید؟!
• آیا داروی جایگزینی برای دارویی که تجویز می کنید وجود دارد؟!
• آیا بروشور یا سایر مطالب چاپی وجود دارد که بتوانم داشته باشم؟! چه وب سایت هایی را پیشنهاد می کنید؟!
در هنگام قرار ملاقات خود از پرسیدن سوالات دیگر دریغ نکنید.

از پزشک چه انتظاری می رود

پزشک یا متخصص بهداشت روان شما به احتمال زیاد سوالات زیادی را از شما می پرسد ، از جمله:
• ازچه مدت نگران وزن خود هستید؟!
• آیا شما ورزش می کنید؟! چند وقت؟!
• از چه راه هایی برای کاهش وزن استفاده کرده اید؟!
• آیا علائم جسمی دارید؟!
• آیا تا به حال به دلیل سیری ناخوشایند استفراغ کرده اید؟!
• آیا دیگران از لاغر بودن بیش از حد شما ابراز نگرانی کرده اند؟!
• آیا اغلب به غذا فکر می کنید؟!
• آیا هیچ وقت مخفی غذا خوریده اید؟!
• آیا هیچ یک از اعضای خانواده شما تاکنون علائمی از اختلال در خوردن داشته اند یا به دلیل اختلال در خوردن تشخیص داده شده اند؟!


برای پاسخگویی به این سوالات آماده باشید تا بتوانید نکاتی را که می خواهید روی آنها تمرکز کنید ، مرور کنید.