سیاه زخم (آنتراکس) Anthrax

نگاه کلی

سیاه زخم نوعی بیماری نادر اما جدی است که توسط باکتری تشکیل دهنده هاگ به نام باسیلوس آنتراسیس ایجاد می شود. سیاه زخم عمدتاً حیوانات اهلی و شکاری را درگیر می کند. انسان نیز می تواند از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با حیوانات بیمار، آلوده شود.

هیچ مدرکی مبنی بر انتقال سیاه زخم از فردی به فرد دیگر در دسترس نیست اما این امکان وجود دارد که ضایعات پوستی سیاه زخم از طریق تماس مستقیم یا از طریق تماس با یک جسم آلوده (ناقل بی جان) منتقل شوند. باکتری سیاه زخم معمولاً از طریق زخمی در پوست وارد بدن می شود. همچنین با خوردن گوشت آلوده یا استنشاق هاگ ها نیز می توان به این بیماری مبتلا شد.

علائم و نشانه ها که البته به نحوه آلوده شدن فرد نیز بستگی دارند شامل زخم های پوستی، استفراغ و شوک می باشند. درمان سریع با آنتی بیوتیک ها می تواند بیشتر عفونت های سیاه زخم را درمان کند. درمان سیاه زخم استنشاقی دشوارتر است و این نوع سیاه زخم حتی می تواند کشنده نیز باشد.

سیاه زخم در کشورهای توسعه یافته بسیار نادر است. با این حال، این بیماری همچنان نگران کننده است زیرا این باکتری در حملات بیوتروریسم در ایالات متحده استفاده شده است.

علائم

چهار نوع عارضه جانبی برای عفونت سیاه زخم وجود دارد که هر کدام علائم و نشانه های متفاوتی دارند. در بیشتر موارد، علائم در عرض شش روز پس از قرار گرفتن در معرض باکتری ایجاد می شود. با این حال، علائم سیاه زخم استنشاقی ممکن است بیش از شش هفته طول بکشد تا ظاهر شوند.

سیاه زخم جلدی

عفونت سیاه زخم مرتبط با پوست (جلدی) از طریق بریدگی یا سایر زخم های موجود در پوست وارد بدن می شود. سیاه زخم جلدی شایع ترین مسیر انتقال بیماری سیاه زخم و همچنین خفیف ترین آن است. سیاه زخم پوستی با درمان مناسب به ندرت کشنده است. علائم و نشانه ها آن عبارتند از:

  • ایجاد یک برآمدگی خارش دار شبیه به نیش حشره که به سرعت به زخمی بدون درد با مرکز سیاه تبدیل می شود.
  • ایجاد زخم در گلو و تورم در غدد لنفاوی مجاور آن
  • گاهی اوقات علائم شبه آنفولانزا از جمله تب و سردرد

سیاه زخم گوارشی

عفونت سیاه زخم گوارشی از خوردن گوشت نیم پز حیوان آلوده، ایجاد می شود. این نوع سیاه زخم می تواند بر دستگاه گوارش از گلو تا روده بزرگ تأثیر بگذارد و علائم و نشانه ها آن عبارتند از:

  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • شکم درد
  • سردرد
  • از دست دادن اشتها
  • تب
  • اسهال شدید و خونی در مراحل بعدی بیماری
  • گلو درد و مشکل در بلع
  • متورم شدن گردن

سیاه زخم استنشاقی

سیاه زخم استنشاقی درصورت تنفس هاگ های سیاه زخم، ایجاد خواهد شد. این نوع از سیاه زخم، کشنده ترین شکل بیماری است و حتی با وجود درمان نیز ممکن است منجر به مرگ شود. علائم و نشانه های اولیه سیاه زخم استنشاقی عبارتند از:

علائم شبه آنفولانزا برای چند ساعت یا چند روز مانند گلودرد، تب خفیف، خستگی و دردهای عضلانی.

  • ناراحتی خفیف در قفسه سینه
  • تنگی نفس
  • حالت تهوع
  • خون سرفه کردن
  • بلع دردناک
  • تب شدید
  • مشکل در تنفس
  • شوک - یک وضعیت پزشکی حاد شامل آسیب شدید به سیستم گردش خون
  • مننژیت

سیاه زخم تزریقی

این نوع سیاه زخم اخیراً شناسایی شده و تا کنون تنها در اروپا گزارش شده است و مسیر انتقال آن از طریق تزریق مواد مخدر است. علائم و نشانه های اولیه سیاه زخم تزریقی عبارتند از:

  • قرمزی در ناحیه تزریق (بدون ناحیه ای که به رنگ سیاه تغییر کند)
  • ورم قابل توجه
  • شوکه شدن
  • نارسایی چند عضو
  • مننژیت

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد

بسیاری از بیماری های رایج با علائمی شبیه به آنفولانزا شروع می شوند با این وجود احتمال اینکه گلودرد و درد عضلات فردی به دلیل سیاه زخم باشد بسیار کم است.

اگر فردی فکر می کند که ممکن است در معرض خطر ابتلا به سیاه زخم قرار گرفته باشد- برای مثال اگر در محیط کارش احتمال بروز سیاه زخم وجود دارد -می بایست فوراً برای ارزیابی و مراقبت به پزشک مراجعه نماید.همچنین درصورت مشاهده علائم و نشانه های این اختلال پس از قرار گرفتن در معرض حیوانات یا محصولات حیوانی در نقاطی از جهان که سیاه زخم شایع است، به دنبال مراقبت های فوری پزشکی باشید. زیرا تشخیص زودهنگام و درمان بسیار حائز اهمیت می باشد.

علل بیماری

هاگ سیاه زخم توسط باکتری سیاه زخم که به طور طبیعی در خاک در اکثر نقاط جهان وجود دارد، تشکیل می شود. هاگ ها می توانند برای سال ها غیرفعال باقی بمانند تا زمانی که راه خود را به بدن میزبان پیدا کنند. دام های وحشی یا اهلی مانند گوسفند، گاو، اسب و بز میزبان های رایج سیاه زخم می باشند.

 سیاه زخم هنوز در سراسر جهان و در کشورهای در حال توسعه و در مکان هایی مانند آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی، جنوب صحرای آفریقا، آسیای مرکزی و آسیای جنوب غربی، جنوب اروپا و شرق اروپا و دریای کارائیب، رایج است اگرچه در ایالات متحده، عارضه ای نادر است.

انسان در بیشتر موارد به دلیل قرار گرفتن در معرض حیوانات آلوده یا گوشت یا پوست آنها به بیماری سیاه زخم مبتلا می شود. تعداد کمی از مردم در ایالات متحده، هنگام ساخت طبل های سنتی آفریقایی از پوست حیوانات آلوده به سیاه زخم مبتلا شده اند.

حمله بیوتروریسمی که در سال ۲۰۰۱ در ایالات متحده رخ داد یکی از معدود موارد شناخته شده انتقال غیرحیوانی این بیماری می باشد.در این حمله ۲۲ نفر پس از قرار گرفتن در معرض هاگ های ارسالی از طریق پست به سیاه زخم مبتلا شدند و پنج نفر از مبتلایان نیز جان باختند.

اخیراً در اروپا و در دو شیوع جداگانه، مصرف کنندگان هروئین از طریق تزریق مواد مخدر غیرقانونی به سیاه زخم مبتلا شدند و در مجموع ۴۰ نفر نیز جان باختند.به نظر می رسد هروئینی که در اروپا فروخته می شود از مناطقی می آید که سیاه زخم طبیعی در آنها شایع تر است.

عوامل خطرساز (ریسک فاکتورها)

برای ابتلا به سیاه زخم فرد می بایست بصورت مستقیم در تماس با هاگ های سیاه زخم باشد. این احتمال در موارد زیر بیشتر است:

ارتشی هایی که در منطقه ای که خطر ابتلا به سیاه زخم در آن بالا هست، مستقر شده اند.

کار با سیاه زخم در یک محیط آزمایشگاهی

تماس با پوست، خز یا پشم حیوانات ساکن در مناطقی با شیوع بالا سیاه زخم

کار کردن در رشته دامپزشکی مخصوصاً دام های شکاری و اهلی

تماس با حیوانات شکاری - در حالی که سیاه زخم در ایالات متحده نادر است، گاهی اوقات این بیماری در گاوهای اهلی و حیوانات وحشی مانند گوزن، شیوع پیدا می کند.

تزریق مواد مخدر مانند هروئین

عوارض بیماری

جدی ترین عوارض سیاه زخم عبارتند از:

عدم توانایی بدن در پاسخ دادن به عفونت ها که در نهایت منجر به آسیب به سیستم های چندگانه (سپسیس) می شود.

التهاب غشاها و مایع پوشاننده مغز و نخاع که منجر به خونریزی شدید (مننژیت هموراژیک) و مرگ می شود.

پیشگیری از بروز بیماری

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری ها توصیه می کند برای جلوگیری از عفونت پس از قرار گرفتن در معرض هاگ سیاه زخم، موارد زیر را انجام دهید:

درمان ۶۰ روزه با آنتی بیوتیک - سیپروفلوکساسین، داکسی سایکلین و لووفلوکساسین برای بزرگسالان و کودکان تایید شده است.

تزریق سری سه دوز واکسن سیاه زخم

در برخی موارد، درمان با آنتی بادی های مونوکلونال - راکسی باکوماب و اوبیلتوکساکسیماب

واکسن سیاه زخم

واکسن سیاه زخم برای گروه خاصی از افراد در دسترس می باشد. این واکسن حاوی باکتری زنده نیست و نمی تواند منجر به عفونت شود. با این حال هر نوع واکسنی می تواند عوارض جانبی مختص به خود را از درد در محل تزریق گرفته تا واکنش های آلرژیک جدی تر، ایجاد کند.

این واکسن برای عموم مردم در نظر گرفته نشده است بلکه برای پرسنل نظامی، دانشمندانی که با بیماری سیاه زخم کار می کنند و افرادی که در سایر حرفه های پرخطر فعالیت می کنند، استفاده می شود.

اجتناب از تماس با حیوانات آلوده

اگر در کشوری زندگی می کنید و یا قصد سفر به کشوری را دارید که سیاه زخم در آنجا شایع است و حیوانات گله به طور معمول واکسینه نمی شوند، تا حد امکان از تماس با دام و پوست حیوانات خودداری نمایید. همچنین از خوردن گوشتی که به درستی پخته نشده است نیز اجتناب کنید.

حتی در کشورهای توسعه ‌یافته نیز مهم است که با هر حیوان مرده‌ای با احتیاط رفتار کنید و هنگام کار با پوست، خز یا پشم وارداتی، اقدامات احتیاطی لازم را انجام دهید.

تشخیص

پزشک علاوه بر پرسیدن سؤالاتی برای تعیین احتمال قرار گرفتن در معرض سیاه‌ زخم از شما خواهد پرسید که چه نوع کاری انجام می‌دهید زیرا می خواهد سایر بیماری های شایعی مانند آنفولانزا یا ذات الریه که به نظر می رسد باعث ایجاد علائم و نشانه در شما شده اند را رد کند.

تست ها

ممکن است نیاز به انجام آزمایش سریع آنفولانزا باشد.همچنین درصورت منفی بودن سایر آزمایش ها، به آزمایش‌های بیشتری مانند موارد زیر برای بررسی سیاه زخم نیاز است:

تست پوست. در این آزمایش، یک نمونه مایع یا بافت از ضایعه مشکوک روی پوست فرد گرفته شده و در آزمایشگاه برای علائم سیاه زخم پوستی مورد بررسی قرار می گیرد.

آزمایش خون.در این نوع آزمایش، مقدار کمی خون از فرد بیمار گرفته می شود و سپس در آزمایشگاه از نظر باکتری سیاه زخم مورد بررسی قرار می گیرد.

رادیوگرافی قفسه سینه یا سی تی اسکن. پزشک ممکن است برای کمک به تشخیص سیاه‌ زخم استنشاقی از رادیوگرافی قفسه سینه یا سی تی اسکن، استفاده کند.

آزمایش مدفوع. پزشک برای تشخیص سیاه زخم گوارشی ممکن است نمونه مدفوع فرد بیمار را از نظر باکتری سیاه زخم بررسی کند.

پنکسیون کمری. پزشک در این آزمایش، سوزنی را وارد کانال نخاعی فرد کرده و سپس مقدار کمی از مایع نخاعی او را خارج می کند.هر زمانی که پزشکان به سیاه‌زخم سیستمیک - سیاه‌ زخم غیر از پوست - مشکوک شوند، به دلیل احتمال مننژیت، انجام این آزمایش را توصیه می‌ کنند.

درمان

درمان استاندارد سیاه ‌زخم، مصرف آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند سیپروفلوکساسین (سیپرو)، داکسی‌سایکلین (ویبرامایسین) یا لووفلوکساسین است. اینکه مصرف کدام یک از آنتی‌بیوتیک‌ها یا ترکیبی از آنتی‌بیوتیک‌ها و مدت زمان درمان برای هر فرد مؤثرتر واقع خواهد شد به به نحوه ابتلا به سیاه‌زخم، سن، سلامت کلی و سایر عوامل بستگی دارد. درمان هرچه سریع تر شروع شود، موثرتر می باشد.

محققان از زمان حملات سال ۲۰۰۱ در ایالات متحده، درمان های آنتی توکسین - راکسی باکوماب و اوبیلتوکساکسیماب - را برای سیاه زخم استنشاقی ایجاد کردند. این داروها به جای تمرکز بر باکتری های عامل بیماری، به از بین بردن سموم ناشی از عفونت ها کمک می کنند. همچنین ممکن است از ایمونوگلوبولین سیاه زخم برای خنثی کردن سموم استفاده شود. این داروها علاوه بر آنتی بیوتیک ها تجویز می شوند و از طریق مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری های ایالات متحده در اختیار پزشکان قرار می گیرند.

برخی از موارد سیاه زخم تزریقی با جراحی بافت عفونی با موفقیت درمان شده اند.

اگر چه برخی از موارد سیاه زخم به آنتی بیوتیک ها پاسخ می دهند اما سیاه زخم استنشاقی پیشرفته این گونه نمی باشد زیرا در مراحل بعدی بیماری، باکتری ها، سموم بیشتری از آنچه این داروها تخمین زده اند، تولید خواهند کرد.

همچنین ممکن است نیاز باشد که افراد مبتلا به سیاه زخم علاوه بر مصرف آنتی بیوتیک ها تحت مراقبت های حمایتی شدیدی از جمله ونتیلاتورها، مایعات و داروها برای محکم کردن رگ های خونی و افزایش فشار خون (وازوپرسورها) قرار گیرند.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

علائم سیاه زخم اغلب به طور ناگهانی ظاهر می شوند و می توانند بسیار جدی باشند. اگر می‌دانید که در معرض سیاه زخم قرار گرفته‌اید یا اگر پس از مواجهه احتمالی متوجه علائمی شده اید، به دنبال مراقبت های فوری پزشکی باشید.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

هر گونه علائمی که تجربه می کنید را یادداشت نمایید. از جمله علائمی که به نظر می رسد ارتباطی با قرار گرفتن در معرض سیاه زخم ندارد.

اطلاعات شخصی و کلیدی خود را یادداشت کنید. آیا اخیراً به بخشی از جهان که سیاه زخم در آنجا بومی است، سفر کرده اید؟ آیا در کار یا سرگرمی های خود در معرض دام یا حیوانات هستید؟

فهرستی از تمام داروها، ویتامین ها و مکمل های مصرفی تان تهیه کنید.

در صورت امکان یکی از اعضای خانواده یا دوستانتان را همراه با خود ببرید. گاهی اوقات به خاطر سپردن اطلاعاتی که در بیمارستان یا در طول یک قرار ملاقات به شما ارائه شده است، دشوار می باشد.بنابراین فردی که شما را همراهی می کند ممکن است مواردی که شما فراموش کرده اید را به خاطر سپرده باشد.

سوالاتی که می خواهید از پزشکتان بپرسید را یادداشت نمایید. به عنوان مثال، اگر سیاه زخم شما تشخیص داده شود می بایست مسیر عفونت، درمان پیشنهادی و پیش آگهی خود را بدانید.